Udar mózguProfilaktyka i leczenie udaru mózgu

Obecnie podstawowymi elementami profilaktyki wtórnej są :
1. zmiana trybu życia i leczenie czynników ryzyka udaru
2. leczenie tzw. antyagregacyjne (przeciwpłytkowe),
3. leczenie lekami przeciwzakrzepowymi,
4. leczenie chirurgiczne zwężenia tętnic szyjnych.

Regularny, dostosowany do wydolności chorego, wysiłek fizyczny, prawidłowa dieta (najlepiej niskotłuszczowa, z dużą ilością warzyw i owoców, zielona herbata, mleko) i utrzymywanie należytej masy ciała, ograniczenie spożycia alkoholu oraz zaprzestanie palenia tytoniu stanowią podstawowe elementy takiej profilaktyki. Poza tym regularna kontrola i skuteczne leczenie czynników ryzyka, z których najważniejsze są : nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby serca (zwłaszcza z migotaniem przedsionków) oraz zaburzenia w gospodarce lipidowej (hipercholesterolemia) i miażdżyca. Podkreślić należy, że ryzyko kolejnych udarów znacznie wzrasta przy współwystępowaniu kilku wymienionych czynników. Drugi kierunek działań profilaktycznych dotyczy tylko chorych po przebytym udarze mózgu i metody stosowane zależą od ustalonej etiologii schorzenia. Na pierwszym miejscu znajduje się leczenie przeciwpłytkowe (antyagregacyjne). O ile nie ma dowodów naukowych na skuteczność leczenia przeciwpłytkowego w profilaktyce pierwotnej, czyli zmniejszenia ryzyka udaru u osób bez objawów klinicznych upośledzenia krążenia mózgowego, to znaczenie leczenia antyagregacyjnego w profilaktyce wtórnej nie jest kwestionowane. Najczęściej stosowanym lekiem przeciwpłytkowym jest kwas acetylosalicylowy, w dawkach od 75 mg (są już efektywne) do 325 mg dziennie. Stosowanie kwasu acetylosalicylowego możliwie najwcześniej po wystąpieniu udaru znacznie obniża ryzyko wczesnego nawrotu. Ten lek przeciwpłytkowy może być stosowany w monoterapii lub w połączeniu z dipiridamolem. W określonych sytuacjach - braku skuteczności lub działań niepożądanych - zamiast kwasu acetylosalicylowego stosowana jest tiklopidyna lub Clopidogrel. U chorych po udarze mózgu na tle migotania przedsionków oraz w profilaktyce wtórnej udaru mózgu na tle zatoru kardiogennego w przebiegu takich chorób, jak zastawkowe zmiany reumatyczne, zawał serca, niewydolność serca, kardiomiopatie i zaburzenia rytmu inne niż migotanie przedsionków, bezwzględnie wskazane jest leczenie przeciwzakrzepowe za pomocą doustnych antykoagulantów (w dawkach zapewniających wskaźnik INR od 2,0 do 3,0). Wymaga ono jednak systematycznej współpracy ze strony pacjenta i kontrolowania wskaźnika INR. Nie ma natomiast dowodów naukowych uzasadniających stosowanie leków przeciwzakrzepowych w profilaktyce wtórnej udarów mózgu na tle zatorów nie pochodzących z serca lub o innej etiologii.
U pacjentów po udarach mózgowych powodowanych zwężeniem tętnic szyjnych, do profilaktyki wtórnej należy leczenie operacyjne zwężenia tych tętnic lub przezskórna wewnątrznaczyniowa angioplastyka.

Udar niedokrwienny (tzw. zawał mózgu) spowodowany jest przez nagłe upośledzenie przepływu krwi przez naczynia mózgowe doprowadzające krew do mózgu, najczęściej wskutek zakrzepu w obrębie zwężonego przez miażdżycę naczynia lub zatoru pochodzenia sercowego (np. w przebiegu migotania przedsionków). Prowadzi to w ciągu kilku minut do nieodwracalnej śmierci neuronów w obszarze upośledzonego krążenia mózgowego, a wokół ogniska martwicy - do tzw. strefy umiarkowanego niedokrwienia. Poznanie zmian patologicznych zachodzących w tej strefie stwarza szansę na zahamowanie niekorzystnych zjawisk biochemicznych i zmniejszenie następstw udaru. W związku z tym w wielu ośrodkach naukowych całego świata prowadzone są badania dotyczące tego obszaru, aby znaleźć sposób na odwrócenie tych mechanizmów. Do najczęstszych objawów udaru należą niedowład lub porażenie połowicze (tzw. paraliż), osłabienie lub zniesienie czucia po jednej stronie ciała, zaburzenia mowy nazywane afazją, o ile ognisko dotyczy półkuli dominującej (u osób praworęcznych półkula lewa), zaburzenia w polu widzenia, zaburzenia świadomości z zaburzeniami oddychania i krążenia krwi, zatrzymanie akcji serca. Niekiedy udar niedokrwienny może być poprzedzony przemijającymi objawami neurologicznymi w postaci niewielkiego niedowładu połowiczego, zaburzeń mowy lub ostrości wzroku, zawrotami głowy z nagłymi upadkami. Są to tzw. przemijające do 24 godzin napadowe zaburzenia krążenia mózgowego, określane jako TIA (transient ischaemic attack).